نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی تبریز

2 سطح سه علوم قرآنی مرکز تخصصی الزهرای تبریز.

چکیده

نوشتار حاضر با توجه به شبهات مطرح در خصوص جاودانگی قرآن و در پاسخ به ادعای محدود بودن پیام قرآن به زمان یا مکان خاصی نگارش یافته است. چنین مسأله­ای از جوانب مختلف می­تواند مورد بررسی قرار گیرد، لکن این مقال درصدد تبیین دیدگاه علمی و استدلال­های علامه طباطبایی و راه­گشایی اندیشه­های او در خصوص فرامکانی و فرازمانی بودن پیام قرآن، و در پاسخ به این سوال است که؛ گستره­ی­ شمول و عمومیت زمانی و مکانی پیام قرآن کریم از دیدگاه علامه طباطبایی چقدر است؟ بر این اساس، این مقال، دلایل جاودانگی قرآن را از دیدگاه علامه طباطبایی به روش اسنادی و رویکرد قرآنی تبیین کرده است. علامه طباطبایی، با استناد به آیات قرآن در سه دسته -که دسته اول با عنوان آیات جاودانگی قرآن؛ شامل آیات حفظ، عزت، تحدی، تدبر و تبیان، دسته دوم با عنوان آیات جاودانگی دعوت؛ مشتمل بر آیات انذار، هدایت، تذکر و شمولیت خطاب­های قرآنی، و دسته سوم با عنوان جاودانگی رسالت پیامبر؛ شامل آیات بعثت و اظهار دین اسلام بر سایر ادیان -‌ بر جاودانگی قرآن کریم استدلال کرده است. علامه طباطبایی با نقل روایات در پنج دسته؛ شامل نو بودن قرآن در هر زمان، روایات جری و تطبیق، حدیث ثقلین، روایات هادی بودن قرآن و روایات بطن، بر جاودانگی قرآن استدلال کرده و بدین نتیجه رسیده که پیام­های قرآنی برای همه جهانیان در همه مکان­ها جاودان و شامل است.

کلیدواژه‌ها

قرآن‌کریم، با ترجمه محمد مهدی فولادوند.
ابن بابویه، محمّدبن علی،­ (1395 ق)، کمال ­الدین­و تمام­ النعمه، قم: دارالکتب الاسلامیه، ­چاپ اول.
ــــــــــــ، (1404)، عیون اخبار الرضا، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، چاپ اول.
ابن ابی فراس، ورام، بی­تا، مجموعه ورام، قم: انتشارت مکتبه الفقیه. چاپ اول.
ابن عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، بی­جا: بی­نا. بی­تا.
احسائی، ابن ابی جمهور، (1405ق) ، عوالی اللالی، قم: انتشارات سیدالشهداء، چاپ اول.
جوادی آملی، عبدالله،(1389 ش)، نزاهت قرآن از تحریف، قم: مرکز نشر اسراء، چاپ چهارم.
ــــــــــــــــ،(1388ق)، تفسیر تسنیم، قم: مرکز نشر اسراء، چاپ هشتم.
زمخشرى، محمود،(1407ق)،الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، دارالکتاب العربی، چاپ سوم.
سروش، عبدالکریم، (1376 ش)، بسط تجربه نبوی‌،مجله‌کیان‌،ش39،دورهفتم‌.
سیوطی، جلال الدین،(1404ق)، الدرّ المنثور، قم: کتابخانه مرعشی نجفی.
صفار، محمدبن حسن،(1404ق)، بصائر الدرجات، قم: کتابخانه­ مرعشی نجفی، چاپ دوم.
طباطبایی، سید محمدحسین،(١٣74ش)، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت: منشورات الاعلمی للمطبوعات، چاپ دوم.
ــــــــــ، (١٣٧٣ش)،  قرآ‌ن در اسلام، تهران: دار الکتب الاسلامیه، چاپ اول.
طبرسی، فضل بن حسن،(1360ش)، مجمع‌البیا‌ن، تهران: کتاب فروشی اسلامیه، چاپ چهارم.
ــــــــــــــــــــ­­،(1377ش)، جوامع الجامع، تهران: انتشارات دانشگاه تهران و مدیریت حوزه علمیه قم، چاپ اول. 
طوسی، محمّد بن حسن، (1411) ق،الغیبه، قم: انتشارات موسسه معارف اسلامی.
ــــــــــــــــــــ،(1414)، امالی، قم: دارالثقافه، چاپ اول.
فیض‌کاشانی، ملامحسن،(1415ق)، تفسیرصا‌فی، تهران: انتشارات صدر، چاپ اول.
قمی مشهدی، محمدبن محمدرضا، (1368ش)، تفسیر کنزالدقائق و بحرالغرائب، تهران: سازمان چاپ و انتشارات وزارت ارشاد اسلامى، چاپ اول.
مصباح یزدی، محمدتقی،(1380ش)، قرآن شناسی، قم: انتشارات موسسه­ امام خمینی، چاپ دوم.
مکارم شیرازی، ناصر و جمعی از همکاران، (1385ش)، تفسیر نمونه، تهران: انتشارات دارالکتب الاسلامیه، چاپ بیست و پنجم.
مفید، محمدبن محمد،  (1413ق)، الارشاد فی معرفه حجج الله علی العباد، قم: نشر کنگره شیخ مفید.
محمدی ری شهری، محمد،(1393)، دانشنامه امام مهدی(ع)، قم: دارالحدیث، چاپ اول.
مجلسی، محمدباقر، (1403 ق)‏، بحارالأنوار، به تحقیق جمعى از محققان‏، چاپ دوم‏، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
علیانسب، سیدضیاءالدین، اصلانی، فیروز (1391)، جاودانگی قرآن از دیدگاه قرآن و روایات، (1391)، قم، انتشارات وثوق.
عروسى حویزى، عبدعلى بن جمعه،(1341ق)، نور الثقلین، قم: انتشارات اسماعیلیان، چاپ چهارم.
عیاشی، محمدبن مسعود، (1380ق)، تفسیر عیاشی، تهران: علمیه­ تهران.
نصیری، علی، (1390)، راز جاودانگی قرآن، قم: انتشارات وحی و خرد، چاپ اول
نعمانی، محمدبن ابراهیم،(1379) الغیبه، تصحیح علی اکبر غفاری، تهران، صدوق،
نوری طبرسی، حسن،(1408ق)، مستدرک الوسائل ومستنبط الوسائل، قم: موسسه آل البیت.