زیرساخت‌های آزادی اندیشه در اسلام از منظر علامه طباطبایی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

عضو هیات علمی گروه معارف دانشگاه علوم پزشکی تبریز

چکیده

علامه طباطبایی به عنوان یکی از اندیشمندان معاصر جهان اسلام در ترسیم هندسه معرفتی اسلام جایگاه ویژه­ای برای «آزادی اندیشه» قائل است. این پژوهش بر آن است تا هندسه معرفتی پیش­گفته را مورد بازنگری قرار داده و زیرساخت­های آزادی اندیشه را از نظر وی بیابد. بر باور علامه، آزادی اندیشه در اسلام بر دو زیرساخت «نهاد جمعی اسلام» و «فطری بودن اسلام» بنا شده است. علامه اساس اسلام را تحفظ بر اصول برشمرده، آزادی اندیشه را با عنایت به نهاد جمعی دین مورد تایید اسلام دانسته است. از نظر علامه اجتهاد و تفکر جمعی زمینه­ای برای رسیدن به آزادی اندیشه است و در موارد بروز شبهه، عرضه به کتاب و سنت به عنوان راه حل معرفی شده است. هماهنگی اسلام با فطرت انسان‌ها از دیگر زیرساخت­های آزادی اندیشه از منظر علامه طباطبایی است. اسلام با دعوت به تبعیت از حقیقت، زمینه یگانگی و اتحاد را در میان انسان‌های گوناگون فراهم کرده و نسبت به عوامل اختلاف­آفرین به نحو مناسبی راه­کار ارائه نموده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Foundations of Freedom of Thought in Islam from the perspective of Allameh Tabataba’i

نویسنده [English]

  • Akbar Sajedi
Assistant Professor of Tabriz University of Medical Sciences
چکیده [English]

Allameh Tabataba’i as one of the contemporary thinkers in Islamic world in particular thinks that "freedom of thought" has a high level in Islamic system of Knowledge. This study aims at reviewing this system and find the fundamentals of the freedom of thought according to him. According to him, freedom of thought in Islam is based on the "collective entity of Islam" and "the innate nature of Islam". For Allameh Tabataba’i, the foundation of Islam is based on the guarding the principles and emphasizes on the freedom of thought according to the collective entity of Islam. According to Allameh, collective thinking is a basis for reaching to the freedom of thought. In case of doubt, the soulution is to refere to Quran and Sunnah. According to him, another basis for the freedom of thought is the agreement of Islam and the innate aspece of human. Islam prepares the grounds for the unity of all human beings by invitation to the following of truth and offers soulutions for disagreements.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Freedom of Thought
  • the Foundations of Freedom of Thought
  • Allameh Tabataba’i

v   قرآن کریم، ترجمه محمدمهدی فولادوند.

v   آریان­پور کاشانی، منوچهر، 1387 ش، بزرگ فرهنگ انگلیسی ـ فارسی پیشرو آریان­پور، تهران: نشر جهان رایانه امیر.

v   ابن منظور، محمد بن مکرم، 1414 ق، لسان العرب، بیروت: دار صادر.

v      پارسایار، محمدرضا، 1384 ش، فرهنگ معاصر فرانسه ـ فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.

v      جوادی آملی، عبدالله، 1389 ش، ولایت فقیه ولایت فقاهت و عدالت، قم: مرکز نشر اسراء.

v   دهخدا، علی‌اکبر، 1372 ش، لغت­نامه، تهران: موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران.

v      طباطبایی، سید محمد حسین، 1417ق، المیزان فی تفسیر القرآن، قم: دفتر انتشارات اسلامی.

v   ــــــــــــــــــــــــــ، 1388 ش، بررسی­های اسلامی، قم: بوستان کتاب، چاپ دوم.

v   ـــــــــــــــــــــــــــ، 1387 ش، روابط اجتماعی در اسلام، قم: بوستان کتاب.

v   ــــــــــــــــــــــــ،1389 ش، قرآن در اسلام. به کوشش سید هادی خسروشاهی. قم: بوستان کتاب. پنجم.

v   ــــــــــــــــــــــــ، 1381 ش، مرزبان وحی و خرد، قم: بوستان کتاب.

v   طبرسی، ابوالفضل علی بن حسن، 1385 ق، مشکاة الانوار، نجف: کتابخانه حیدریه.

v   طیاری دهاقانی، مصطفی جعفر و صادقی، هادی، 1390 ش، «تأثیر گناه بر معرفت و قبح فعل قبیح از منظر قرآن»، پژوهش نامه اخلاق، شماره 14.

v   علیزاده، حسن، 1381 ش، فرهنگ خاص علوم سیاسی، تهران: انتشارات روزنه.

v   فضل الله، سید محمد حسین، 1419ق، تفسیر من وحی القرآن، بیروت: دارالملاک للطباعة و النشر.

v   کرنستون، موریس، 1359 ش، تحلیل نوین از آزادی، ترجمه جلال‌الدین اعلم، تهران: امیر کبیر.

v   کلینی، محمد بن یعقوب، 1365 ش، الکافی، تهران: دار الکتب الاسلامیة.

v   مصباح یزدی، محمدتقی، 1381 ش، دین و آزادی، قم: مرکز مطالعات و پژوهش‌های فرهنگی حوزه­ی علمیه قم.

v   مهرداد، محمود، 1363 ش، فرهنگ جدید سیاسی، تهران: انتشارات هفته.

v   نراقی، حسن، 1382 ش، «جامعه‌شناسی خودمانی دگماتیسم یا جزم اندیشی ما»، بخارا، شماره 31.