حکمت تکرار آیات در قرآن مجید

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته کارشناسی‌ارشد علوم قرآن و حدیث دانشگاه پیام نور قم

2 استادیار دانشگاه پیام نور واحد مهریز

چکیده

تکرار، از ابعاد مختلف قابل بررسی است؛ از جمله تأثیر موضوع تکرار شده بر مخاطب به ویژه در تعلیم و تربیت. براساسِ مثلِ مشهورِ «الدّرس درسٌ و التّکرار ألفٌ» که حاصل تجربه‌ قومی است، برای درک بهتر مطلب، تمرین و تکرار، اصلی مهم و ضروری است. خداوند سبحان به عنوان اولین معلم و مربی انسان در قرآن که کتابی تربیتی و انسان ساز است، از برترین شیوه استفاده نموده است تا متذکر شوند و به سوی او باز گردند (و لقد صرّفنا فی هذا القرآن لیذّکّروا (إسراء/41)؛ و صرّفنا الآیات لعلّهم یرجعون) (احقاف/27). قرآن پژوهان، تکرار در قرآن را به دو گونه تقسیم کرده‌اند: تکرار لفظی و تکرار معنوی. در این مقاله، دیدگاه­های قرآن‌پژوهان و مفسّران در خصوص وقوع امر تکرار آیات قرآنی در هر دو صورت لفظی و معنوی بررسی ­شده و بدین منظور، به طور مجمل دلایل و حکمت‌های کلی مسأله طرح، و سپس دیدگاه­های مربوط به یکایک آیات مکرّر بیان گردیده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The reason of the repetition of the verses in the Holy Quran

نویسندگان [English]

  • Ali Moshtaghmehr 1
  • Seyed Abdolmajid Hosseinizadeh 2
1 M. A. of Quran and Hadith studies at Qom Payame Noor University
2 Assistant Professor at Mehriz Payame Noor University
چکیده [English]

Repetition can be studied from different dimensions such as the impact of repeated subject on the audience particularly in education. According to the famous proverb, "Lesson is once but repetition is a thousand", which is the experience of the nation practice and repetition is an important and essential principle to understand the matters much better. God(Allah) as the first teacher and trainer of man has applied the most paramount method in Quran which is an educative and humanizing book for human beings to be noted and return towards him. “And certainly we have repeated (warnings) in this Quran that they may be mindful” (isra ,41), “and we have diversified the signs (or verses) that they might return”.(Alahqaf,27)
Researchers of Quran have divided the repetition in Quran into two parts: literal and virtual repetition. In this paper the view of Quran researchers and interpreters relating to the occurrence of repetition - both literal and virtual - have been studied, and for this purpose the overall reasons of the problem have been planned briefly, and then the viewpoints related to all repeated verses have been studied one by one.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Repetition
  • remark
  • emphasis
  • verse
  • rhetoric
  • Quran
    1. قرآن کریم، ترجمه عبدالمحمد آیتی.
    2. ابن ابی الاصبع المصری؛ (1416ق)، تحریر التحبیر، به کوشش حفنی محمد، قاهرة: داراحیاء التراث العربی.
    3. ابن حجه حموی، شیخ تقی الدین ابی بکر علی؛ (1990م)، خزانة الأدب و غایة الارب، بیروت: چاپ دارالقاموس الحدیث.
    4. ابن قتیبه، ابی محمد عبدالله بن مسلم بن قتیبة؛ (1401ق)، تأویل مشکلات القرآن، شرح و تحقیق از السّید احمد صقر: بیروت.
    5. ابن منظور افریقی، محمّد بن مکرم؛ (1414ق)، لسان العرب، بیروت: انتشارات دارصادر.
    6. ازهری، محمد بن؛(1421ق)، تهذیب اللغة، بیروت: دار احیاء التراث العربی.
    7. الاسکافی، الخطیب؛ (م. ۴۲۰ق)، درة التنزیل و غرة التأویل، به کوشش محمد مصطفی، مکة: جامعة ام القری.
    8. امین، سیده نصرت‌بیگم معروف به بانو مجتهده امین یا بانوی ایرانی؛ (1389ش)، مخزن العرفان فی تفسیر القرآن، اصفهان: نشرگلبهار.
    9. الجرجانی، ابوالمحاسن الحسین بن الحسن؛ (1337ش)، تفسیر جلاء الأذهان و جلاء الأحزان (تفسیر گازر) (م اواخر قرن نهم)، دانشگاه تهران.
    10. جوادی آملی، عبدالله؛ (1384ش)، تسنیم تفسیر قرآن کریم، جلد1، قم: نشر اسراء.
    11. حکیم، محمدباقر؛ (1417ق)، علوم القرآن، تهران: مجمع الفکر الاسلامی.
    12. الحوّی، سعید؛ (1409ق)، الاساس فی التفسیر، قاهره: دارالسلام.
    13. خمینی، سید روح الله موسوی؛ (1384ش)، تفسیر سوره حمد، تهران: مؤسّسه تنظیم و نشرآثار امام خمینی رحمه الله.
    14. رضوان، عمربن ابراهیم؛ (1413ق)، آراء المستشرقین، ریاض: دارطیبة.
    15. راغب اصفهانی، حسین؛ (1412ق)، مفردات الفاظ القرآن، بیروت: دارالشامیه.
    16. رشید رضا، محمد رشید بن علی رضا؛ (1990م)، تفسیر القرآن الحکیم (تفسیر المنار)، مصر: الهیئة المصریة العامة للکتاب.
    17. زرکشی، بدرالدین محمد؛ (1415ق)، البرهان فی علوم القرآن، تحقیق محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت: دارمعرفه.
    18. زمخشری، ابوالقاسم جارالله محمود بن عمر؛ (1389ش)، الکشاف عن حقایق التنزیل و عیون الأقاویل فی وجوه التأویل، تهران: انتشارات ققنوس.
    19. سید قطب؛ (1415ق)، التصویرالفنی فی القرآن، بیروت: دارالشروق.
    20. سیف، علی اکبر؛ (1384ش)، روانشناسی پرورشی، تهران: مؤسسه آگاه.
    21. السیوطی، جلال‌الدین؛ (1407ق)، الاتقان، بیروت: دارالکتب العلمیة.
    22. علم الهدی، الشریف ابوالقاسم علی بن حسین بن موسی (معروف به سیدِ مرتضی) ؛(1325ق)، امالی، مصر: مطبعه السعاده.
    23. صدوق، ابوجعفر محمد بن علی بن حسین بن بابویه قمی؛ (1368ش)، ثواب الاعمال و عقاب الاعمال، قم: رضی.
    24. طبرسی، امین‌الاسلام ابوعلی فضل بن حسن؛ (1408ق)، مجمع‌البیان، بیروت: دارالمعرفه.
    25. عامر، فتحی احمد؛ (1976م)، المعانی الثانیة فی الأسلوب القرآنی: اسکندریه.
    26. عسکری، ابوهلال؛ (1412ق)، معجم الفروق اللغویة، قم: مؤسسة النشر الاسلامی.
    27. غزالی، ابی حامد محمد بن محمد؛ (1963م)، نظرات فی القرآن، قاهره: دارالکتب الحدیثه.
    28. فتحی احمد، عامر؛ (1976م)، المعانی الثانیة فی الأسلوب القرآنی: اسکندریة.
    29. فخر رازی، محمدبن‌عمر؛ (1356ق)، تفسیر کبیر، قاهره: انتشارات عبدالرحمن محمّد.
    30. فریزجوار، مامون؛ (1408ق)، خصائص القصة الاسلامیه، جدة: دارالمنارة.
    31. فیض کاشانی، ملا محسن؛ (1373ش)، تفسیر صافی، قم: مؤسسه الهادی.
    32. القاسمی دمشقی، جمال‌الدین؛ (1398ق)، محاسن التأویل، به کوشش محمد فؤاد، بیروت: دارالفکر.
    33. قرائتی، محسن؛ (1388ش)، تفسیر نور، تهران: نشر مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
    34. قرطبی، ابوعبداللّه محمدبن احمد انصاری، تفسیر قُرطُبی، بیروت: داراحیاء التراث العربی.
    35. قیروانی، ابن رشیق؛ (1420ق)، العمدة فی محاسن الشعر و آدابه و نقده، قاهره: مکتبه الخانجی.
    36. قمی، علی بن ابراهیم؛ (1313ق)، تفسیر قمی، قم: مؤسسه دار الکتاب.
    37. کاشانی، ملا فتح الله؛ (1344ش)، منهج الصادقین فی الزام المخالفین، تهران: اسلامیه.
    38. کرمانی، محمود بن حمزه؛ (1418ق)، اسرار التکرار فی القرآن، البرهان فی متشابه القرآن، قاهره: دارالفضیله.
    39. کلینی، ابوجعفر محمّد بن یعقوب بن اسحاق رازی؛ (1375ش)، کافی، قم، دارالحدیث.
    40. معرفت، محمدهادی؛ تفسیر اثری جامع، مترجم: ایروانی، جواد، قم: التمهید.
    41. مکارم شیرازی، ناصر؛ (1365ش)، تفسیر نمونه، تهران: دارالکتب الاسلامیه.
    42. نصارة، حسین؛ (1423ق)، التکرار، قاهره: مکتبة الخانجی.
    43. نورسی، سعید؛ (1990م)، المعجزات القرآنیه، بغداد: مطبعه الرشید.
    44. هاشمی، سید احمد؛ (1375ش)، جواهر البلاغه، قم: دفتر تبلیغات.
    45. همائی، جلال‌الدین؛ (1361ش)، فنون بلاغت و صناعات ادبی، توس.
    46. الهمدانی، عبدالجبار بن احمد؛ (1425ق)، تنزیه القرآن عن المطاعن، بیروت: دارالنهضة الحدیثة.
    47. نرم‌افزار جامع ترجمه و تفسیر قرآن