نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دکتری علوم قران حدیث، علوم انسانی، دانشگاه ازاد ارومیه، ارومیه، ایران

چکیده

یکی از مباحثی که در طول تاریخ همواره توجه انسان‌ها را به خود معطوف کرده است مسئلۀ تقدیرگرایی است، به این معنا که آیا انسان در انجام امور خود، مختار است و یا عوامل خارجی در امور او دخیل‏اند. از قدیم‏الایام یک تصور عامیانه در بین مردم وجود دارد مبنی بر اینکه یک عامل ماورائی از بدو تولد تا آخر عمر در کنار انسان وجود داشته و تمام جوانب زندگی او را کنترل و هدایت می‌کند. طبق این باور عامیانه، انسان از خود انتخاب و اختیاری ندارد. قرآن، این باور را رد کرده و از انسان می‌خواهد بر اساس اختیاری که خدا به او داده مسیر زندگی فردی و اجتماعی خود را انتخاب کند. مدتی است شبهه «تقدیرگرایی» را نویسنده‌ای با نام مستعار «دکتر سها» بار دیگر در کتاب «نقد قرآن» مورد توجه قرار داده است؛ سها بر اساس آیۀ 26 سورۀ آل عمران قرآن را متهم به تقدیرگرایی کرده است. این مقاله که با روش توصیفی ـ تحلیلی با گرایش انتقادی و با تکیه بر منابع کتابخانه‌ای سامان یافته، ضمن پاسخگویی به شبهۀ مذکور، به این نتیجه رسیده است که موضوع مطرح‏شده توسط سها اشکال مبنایی داشته و برداشت وی از آیات قرآن اشتباه است.

کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.
  2. بانوی اصفهانی، سیده نصرت امین، (1361)، مخزن العرفان در تفسیر قرآن. فارسی. تهران: نهضت زنان مسلمان
  3. جرجانی ابوالمحاسن، حسین بن علی، (1377)، جلاء الأذهان و جلاء الأحزان. تهران: انتشارات دانشگاه تهران. چاپ اول
  4. خوئی، سید ابوالقاسم، (1382)، بیان در علوم و مسائل کلی قرآن، مترجمان: هاشم‌زاده هریسی و نجمی، تهران، وزارت ارشاد، چاپ اول
  5. سعیدى روشن‏، محمد باقر، (1383)، تحلیل زبان قرآن، تهران: ‏پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامى (مؤسسه پژوهشى حوزه و دانشگاه‏‏). چاپ اوّل‏
  6. سورآبادی، ابوبکر عتیق بن محمد، (1380)، تفسیر سور آبادى. تحقیق: علی اکبر سعیدی سیرجانی. فارسی کهن. چاپ اول. تهران: فرهنگ نشر نو
  7. سها، (1393)، نقد قرآن. منتشر شده در سایت‌های اینترنتی. ویرایش دوم
  8. شریف لاهیجی، محمد بن علی، (1373)، تفسیر شریف لاهیجی. تحقیق: میر جلال‌الدین حسینی ارموی (محدث). فارسی. چاپ اول. تهران: دفتر نشر داد
  9. رازی، فخرالدین، (بی‌تا)، التفسیر الکبیر. تهران: دارالکتب العلمیه. چاپ دوم
  10. عاملی، ابراهیم، (1360)، تفسیر عاملی. تحقیق: علی اکبر غفاری. فارسی. تهران: انتشارات صدوق
  11. طالقانی، سید محمود، (1362)، پرتوی از قرآن. تهران: شرکت سهامی انتشار، چاپ چهارم
  12. طباطبایى، سید محمدحسین، (1417ق)، المیزان فى تفسیر القرآن. قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم. چاپ پنجم
  13. ‏قرضاوى، یوسف، (1382)، قرآن منشور زندگى. مترجم: ‏عبد العزیز سلیمى‏. تهران: احسان. چاپ اول
  14. قرشی، سید علی اکبر. (1377). تفسیر احسن‌الحدیث. فارسی. چاپ سوم. تهران: بنیاد بعثت
  15. قرشی، سید علی اکبر، (1371)، قاموس قرآن. تهران: دارالکتب الاسلامیه. چاپ ششم
  16. کاشانی، ملافتح الله، (1336)، تفسیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. فارسی. تهران: کتابفروشی محمد حسن علمی
  17. ــــــــــــــــــ، (1373ق)، خلاصة المنهج. تهران: انتشارات اسلامیه
  18. کلینی، محمد بن یعقوب، (1386)، اصول کافی، شرح: محمدباقر کمره‌ای. تهران: انتشارات اسوه. چاپ نهم
  19. مدرسی، محمدتقی، (1377)، تفسیر هدایت. مترجمان. مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی. چاپ اول
  20. مصباح یزدی، محمدتقی، (1386)، معارف قرآن. قم: انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی. چاپ اول
  21. معرفت، محمد هادى، (1374)، آموزش علوم قرآن ترجمه التمهید فى علوم القرآن‏. مترجم: ابومحمد وکیلى. سازمان تبلیغات اسلامى
  22. مکارم شیرازی، ناصر، (1397)، تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الاسلامیه، چاپ چهل و هفتم
  23. مهدوى راد، محمد على، (1382)، آفاق تفسیر مقالات و مقولاتى در تفسیر پژوهى‏. تهران:‏ هستى نما. چاپ اوّل‏
  24. نجارزادگان، فتح‌الله، (1398)، تفسیر تطبیقى. فارسی. چاپ ششم. انتشارات بین‌المللی المصطفی
  25. واحدی، ابوالحسن علی بن احمد واحدی نیشابوری، (1383)، اسباب النزول. ترجمة ذکاوتی قراگوزلو، علیرضا. چاپ اول. تهران: نشر نی