مصادیق و مقاصد قسم های سوره تین با رویکرد تفسیر اثری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار علوم قرآن و حدیث گروه معارف اسلامی دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.

چکیده

مصادیق و مقاصد قَسَم­های قرآنی، جزو سؤالات مخاطبان آیات بوده و پژوهش‌های انجام‌یافته، تلاشی در جهت پاسخگویی به این پرسش‌ها است. هدف این نوشتار، تبیین معنا، مقصود و عظمت قَسَم­های چهارگانۀ سورۀ تین است که با شیوۀ توصیفی-تحلیلی و گردآوری داده‌ها و تطبیق آیات و روایات مأثور در تفسیر این سوره، با استفاده از روش کتابخانه‌­ای و بهره­‌مندی از نرم‌افزارهای تفسیری انجام شده‌است. یافته­‌ها نشان‌می‌دهد در قرآن کریم و متون معتبر اسلامی، تنها نام چهار کتاب آسمانی آمده‌است و در این سوره نیز به محل وحی چهار پیامبر و نزول چهار کتاب، قَسَم یاد شده‌است. نتیجۀ پژوهش، این است که باوجود اختلاف نظر در معانی و مصادیق قَسَم­ها، به‌خصوص در دو قَسَم اوّل این سوره، با توجیه‌پذیری­های مرتبط، می­توان نشان‌داد که تین و زیتون، به­ترتیب، به محل وحی و مناجات حضرت عیسی (ع) و داود (ع) و طور سینین و بلد امین به مکان‌­های نزول تورات و قرآن کریم اشاره داشته و ناظر به نزول چهار کتاب و مراحل چهارگانۀ شرایع آسمانی و بیان مسیر تعالی انسان در پرتو شریعت و طی مراحل بندگی، تا مرز انسانیت فطرت است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم، ترجمۀ سید محمدرضا صفوی، (1390)، چاپ‌سوم، قم ، دفتر نشرمعارف.
نهج‌البلاغه، صبحی صالح، (1384)، چاپ سوم، قم، دارالحدیث.
ابن‌طاووس، رضى الدین، على‌، (1330ق)، جمال الأسبوع بکمال العمل المشروع، چاپ‌اول، قم، الشریف الرضی.  
ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، (1419)، تفسیر القرآن العظیم، چاپ‌اول، بیروت، دار الکتب العلمیة.
انجمن آنتی شبهات، (2024)، «پیامبری از فاران»: https://anti-shobahat.com/
انجمن کلیمیان، (1378)، کتاب تهیلیم(مزامیر حضرت داوود)، چاپ اول، تهران، نشر افکار.
انجمن کلیمیان تهران، (بی‌تا)، «صهیون»، قابل بازیابی در تارنمای:
https://www.iranjewish.com/FAQ/FAQ49_Siyon.htm
اندیشکده اریحا، (بی‌تا)، «عهد عتیق» (نسخه الکترونیکی)، www.bjes.ir
ایکنا، (1388)، «معجزه قرآن در سوره تین بررسی می‌شود»، کد خبر: ۱۸۳۸۷۱۹
بحرانی، سید هاشم، (1427)، البرهان، چاپ دوم، بیروت، موسسه اعلمی.
بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، (1384)، باستان شناسی و جغرافیای طبیعی قصص قرآن، چاپ جهارم، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
توفیقی، حسین، (1391)، «تفسیر قطعی سوگندهای قرآن مجید»، قرآن شناخت، شماره 9.
توماس، میشل، (1391)،  کلام مسیحی، ترجمه توفیقی، حسین، چاپ سوم، قم، مرکز مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب.
ثعلبی، احمد بن محمد، (1422)، الکشف والبیان، چاپ اول، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
حسینی طهرانی، سید محمدحسین، (1392)، تفسیر آیۀ نور، چاپ دوم، تهران، مکتب وحی.
ـــــــــــــــــــــــــــ ، (1376)، مهر تابان، چاپ سوم، مشهد، علامه.
طباطبائی‌حمیدی، سیدجعفر، (1381) تاریخ اورشلیم (بیت‌المقدس)، چاپ دوم، تهران، امیرکبیر.
دانشنامه جهان اسلام، (بی‌تا)، «زبور»، متعلق به بنیاد دایرة المعارف اسلامی، به نشانی:
https://rch.ac.ir/article/Details?id=14506
دانشنامه فلسطین، (2020)، «بیت نتیف، و زیتون» نسخه دیجیتالی:  https://palpedia.afagh-bidari.ir
رامین‌نژاد، رامین، (1388)، مزار پیامبران، چاپ اول، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی.
ساعدی، محمد، (1398)، المسجدالاقصی (تاریخیا - فقهیا - سیاسیا)، چاپ اول، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
سلیمانی اردستانی، عبدالرحیم، (1385)، کتاب مقدس، تهران، آیت عشق.
صادقی تهرانی، محمد، (1388)، ترجمان فرقان، چاپ اول، تهران، شکرانه.
صبری‌پاشا، ایوب، (1424ق)، موسوعة مرآة الحرمین الشریفین و جزیرة العرب، چاپ اول، مصر، دارالآفاق العربیه.
صدوق، محمدبن علی، (۱۳۸۳)، علل الشرایع، چاپ اول، قم، مکتبه الحیدریه.
ـــــــــــــــــ ، (1378)، عیون اخبارالرضا(ع)، چاپ دوم، قم، شریف الرضی.
ــــــــــــــــ ، (1395ق)، کمال‌الدین و تمام النعمه، چاپ دوم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
طالقانی، سیدمحمود، (1362)، پرتوی از قرآن، چاپ چهارم، تهران، شرکت سهامی انتشار.
طباطبایی، سیدمحمدحسین، (1388)، قرآن در اسلام، چاپ سیزدهم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
ـــــــــــــــــــــ ، (1393)، المیزان، چاپ سی و ششم، قم، دفتر انتشارات اسلامی.
طبرسی، فضل بن الحسن، (1406ق)، مجمع‌البیان، چاپ اول، بیروت، دارالمعرفه.
طریحی، فخرالدین، (۱۳۷۵)، مجمع‌البحرین، چاپ سوم، تهران، مرتضوی.
طوسی، محمد بن حسن، (1365)، تهذیب الأحکام، چاپ پنجم، تهران، دار الکتب العلمیه.
عاملی، جعفرمرتضی، (1385)، الصحیح من سیرة النبی الأعظم، چاپ اول، قم، موسسه علمی فرهنگی دار الحدیث.
عبده، محمّد، (1985)، تفسیر جزء عمّ، چاپ اول، بیروت، مکتبه الهلال.
علیمی الحنبلی، عبد الرحمن بن محمد، (١٤٢٠ق)،  الأنس الجلیل بتاریخ القدس والخلیل، اردن، چاپ اول، مکتبه دندیس.
عیاشى، محمد بن مسعود، (1380ق)، تفسیر العیّاشی‌، چاپ اول، تهران‌، مکتبه العلمیه.
کاویان‌پور، احمد، (1378)، ترجمه قرآن‌، چاپ سوم، تهران، اقبال.
کلینی، محمد بن یعقوب، (1407ق)، الکافی، چاپ چهارم، تهران، دار الکتب الإسلامیه.
گری، مارتین، (بی‌تا)، «نمازخانه تولد عیسی مسیح، بیت لحم»، راهنمای زیارت جهانی، در تارنمای: https://fa.sacredsites.com/
فتحی، امین، (1395)، آن کتاب پاکان، فصلنامه مطالعات قرآنی، ش 25.
فرات الکوفی، ابن ابراهیم، (1410ق)، تفسیر فرات الکوفی، چاپ اول، تهران، وزارت ارشاد اسلامی‌.
فیض کاشانی، ملامحسن، (1362)، الصافی، چاپ دوم، تهران، کتابفروشی اسلامیه.
قرایی، علیرضا، 1390، «کوه‌های مقدس»، وبلاگ محیا:
قمی، علی بن ابراهیم، (1367)، تفسیر القمی، چاپ چهارم، قم، دارالکتب.
مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، (بی‌تا)، «نزول کتاب مقدس زبور بر حضرت داود(ع)»، قابل بازیابی در: https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/3875
مروّجی طبسی، محمدعلی، (1399)، «اعتبارسنجی احادیث تأویلی سوگندهای سوره تین»، مطالعات اعتبارسنجی حدیث، ش3.
مجلسی، محمدباقر، (١٤٠٣ ق)، بحار الأنوار، چاپ دوم، بیروت، مؤسسة الوفاء.
ساعدی، محمد، (1398)، المسجدالاقصی (تاریخیاًـ فقهیاً- سیاسیاً)، چاپ اول، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی.
محمدی شاهرودی، عبدالعلی، (1379)، معراج در آیینه استدلال، چاپ اول، تهران، اسوه.
المشهدی، محمد بن جعفر، (1419ق)، المزار، تحقیق جواد القیومی، چاپ اول،  قم، القیوم.
مصحف، عبدالعلی، (بی‌تا)، «درس‌هایی از قرآن، برداشتی از سوره التین و الزیتون»، ندای اصفهان، اصفهان، بی‌جا. قابل بازیابی در https://nedayeesfahan.ir
مطهری، مرتضی، (1396)، آشنایی با قرآن، چاپ چهل و هفتم، قم، صدرا.
مفید، محمد بن محمد، (بی‌تا)، الاختصاص، تحقیق علی‌اکبر غفاری، قم، جامعه مدرسین.
مقریزی، تقی‌الدین، (1420ق)، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، چاپ اول، بیروت، دار الکتب العلمیة.
مکارم شیرازی، ناصر، (1379)، تفسیر نمونه، چاپ نوزدهم، تهران، دارالکتب الاسلامیه.
ــــــــــــــــــ ، (1386)، سوگندهای پربار قرآن، گردآوری و تحقیق، ابوالقاسم علیان نژادی، قم، انتشارات امام علی بن ابی طالب (ع).
میرباقری، محمدمهدی، (1400)، «تأویل و باطن آیات قرآنی داستان بنی اسرائیل»، وب‌گاه، قابل دسترسی در: https://noo.rs/FAMRZ و https://mirbaqeri.com
نجفی، محمدجواد، (1379)، تفسیر آسان، چاپ دوم، تهران، کتابفروشی اسلامیه. 
نیکزاد، عباس، (1393)،  کتاب مقدس زیر ذره‌بین، چاپ اول، قم، معارف.
هاشمی رفسنجانی، اکبر، (1386)، تفسیر راهنما، چاپ چهرم، قم، بوستان کتاب.