واکاوی مؤلفه‌های حیات خدامحور و حیات خودبنیاد بر اساس داستان باغدار و بی باغِ سورۀ کهف

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانکشده علوم قرآن دانشگاه جامعه المصطفی العالمیه. قم، ایران .

2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث دانشکده علوم قرآن جامعه المصطفی العالمیه. قم، ایران.

چکیده

در حیات بشری، دو نوع حیات خداپسندانه و خودپسندانه، به‌وضوح قابل مشاهده است. شناخت عناصر حیات خودمحور در مقابل حیات دینی، به‌سبب لزوم رهایی از مجازات الهی در زندگی انسان مهم است. هدف این تحقیق، شناخت ابعاد مکتوم حیات خودپسندانه و حیات خداپسندانه، بر اساس داستان باغدار و بی‌باغ در آیات 7 تا 64 سورۀ کهف است. یافته‌های تحقیق کنونی با روش توصیفی_تحلیلی به‌همراه شیوۀ استنطاقی آیات فوق، معطوف به این حقیقت مهم است که نوع حیات انسان خدامحور، با حیات انسان خودمحور نقاوت دارد؛ زیرا انسانِ معتقد به حیات خدامحور، آبادانی دنیای مادی و اخروی خود را از راه دینداری و تعبد و عمل به آموزه‌های الهی جست‌وجو می‌کند، درحالی‌که انسان در حیات خودمحور، در اثر غرور، جهل و غفلت از مبدأ، نبوت و معاد، به‌جای کسب آرامش دنیوی و سعادت اخروی، تنها در پی آسایش و رفاه‌طلبی شخصی است. دلیل تفاوت این دو نوع حیات، از این رو است که حیات خودآیین، مملوّ از عناصری هم‌چون: طغیان، تفاخر و تکبر در برابر نعمت‌های الهی، بی‌توجهی به نصایح اولیای الهی، شرک به خداوند به‌معنای اعم، خارج‌شدن از ولایت الهی، فقدان حس همدردی با نیازمندان و غیره است که زمینه‌ساز نزول عذاب دنیوی هستند، اما حیات خداپسندانه، ویژگی‌هایی مانند: دل‌نبستن به زینت‌های زمینی، توجه به ماندگاری آخرت و باقیات‌الصالحات، آگاهی به مشیّت مطلق خداوند قبل از اراده و عزم امور، کمک به محرومان و غیره است که زمینه‌ساز بهره‌مندی از فیوضات الهی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم. (1379ش). ترجمۀ مکارم شیرازی. قم: نشر انتشارات نسل جوان.
آلوسى، محمود بن عبدالله. (1415ق). روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم و السبع المثانی. بیروت: دارالکتب العلمیة، منشورات محمدعلی بیضون.
ابنالاثیر، مجدالدین ابوالسعاده. (1399ش)، النهایه فی الحدیث و الاثر. بیروت: المکتبة العلمیه.
ابن شعبه حرانی، ابومحمد. (1404ق)، تحف العقول. قم: نشر موسسه النشر الاسلامی.
ابن عاشور، محمد بن طاهر. (بی تا). التحریر و التنویر. بیروت: موسسة التاریخ.
ابن‌منظور، محمد بن مکرم. (1408ق). لسان العرب. چاپ اول. بیروت: دار احیاء التراث العربی.
ارمی علوی، محمد امین بن عبدالله. (1426ق). تفسیر حدائق الروح و الریحان فی روابی علوم القرآن. بیروت: نشر دار الطوق النجاة.
امین، نصرت‏بیگم. (بی‌تا).  تفسیر مخزن العرفان در علوم قرآن. بیجا.
بیضاوی، عبدالله بن عمر. (1418ق). انوار التنزیل و اسرار التأویل. بیروت: نشر دار احیاء التراث العربی.
جعفری، محمدتقی. (1399ش). حیات معقول. تهران: نشر مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار علامه جعفری.
جوادی آملی، عبدالله. (1389ش). تفسیر تسنیم. چ3، قم: مؤسسۀ اسراء.
____________. (1376ش). تفسیر تسنیم (سورۀ کهف). قم: موسسه اِسرا.
____________. (1375ش). فلسفه حقوق بشر. قم: موسسۀ اِسرا.
جوهری، اسماعیل بن حماد. (1404ق). الصحاح. بیروت: نشر دار العلم للملایین.
حسینی همدانی، سیدمحمد. (1404ق). انوار درخشان. تهران: نشر کتابفروشی لطفی.
حوی، سعید. (1443ق). الاساس فی التفسیر. مصر: نشر دارالسلام.
خطیب، عبدالکریم. (1424ق). التفسیر القرآنی للقرآن. تهران: نشر دارالفکر العربی.
راغب‌اصفهانی، ابی‌القاسم حسن بن محمد (1972م). المفردات فی الفاظ القرآن. تحقیق: ندیم مرعشلی، بی‌جا: دارالکتاب العربی.
رضائی اصفهانی، محمد علی. (1387ش). تفسیر قرآن مهر. قم: انتشارات پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407ق). تفسیر الکشاف. بیروت: نشر دارالکتاب العربی.
_______________ . (1386ش). مقدمة الأدب. تهران: نشر دانشگاه تهران.
سادات‌نبوی، زهره. (1400). ماهیت و مؤلفههای حیات طیبه و ظرف تحقق آن در سبک زندگی اسلامی». مجله پژوهش‌های تمدن نوین اسلامی، ش 2، سال اول، صص 293 تا 316.
سایت اینترنتی مدرسۀ فقاهت، درس تفسیر آیه‌الله جوادی آملی 13/12/1387.
سعدى، عبدالرحمن. (1408ق). تیسیر الکریم الرحمن فی تفسیر کلام المنان. بیروت: مکتبة النهضة العربیة.
سلطان على‏شاه، سلطان محمد بن حیدر. (1372ش). متن و ترجمه فارسى تفسیر شریف بیان السعادة فى مقامات العبادة. تهران: نشر سر الاسرار.
شرتونی، سعید بن عبدالله. (1416ق). اقرب الموارد. قم: نشر دارالاسوة.                                                        
شریف الرضی، محمد بن حسین. (1414 ق). (نهج‌البلاغة) للصبحی صالح. چاپ: اول، قم: نشر هجرت.
شیخ صدوق، محمد بن علی. (1390ش). من لا یحضره الفقیه. تهران: دار الکتب الاسلامیة.
صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم. (1366ش). تفسیر القرآن الکریم. قم: نشر بیدار.
طباطبایى، محمدحسین. (1417ق). تفسیر المیزان. قم: جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم.
طریحى، فخرالدین بن محمد. (1375ش). مجمع‌البحرین. محقق: احمد حسینى اشکورى، تهران‏: مرتضوى.
عبداللهی، مهدی. (1400). «مفهوم‌شناسی نظام قرآن بنیان تأمین اجتماعی با تأکید بر مفهوم حیات طیبه». مجلۀ آموزههای قرآنی، ش 34، صص 53 تا 80.
عیاشی، محمد بن مسعود. (1380ش). کتاب التفسیر. تهران: نشر علمیه.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1420ق). العین. قم: نشر اسوه.
فیومی، احمد بن محمد. (1397ش). المصباح المنیر. تهران: نشر دار الهجره.
فیروزآبادی، محمد بن یعقوب (1415 ق). القاموس المحیط. تهران: انتشارات دارالکتب العلمیه.
قرائتى، محسن. (1388 ش). تفسیر نور. تهران: مرکز فرهنگى درس‌هایی از قرآن.
قرشی، سید علی‌اکبر (1378 ش). تفسیر احسن الحدیث. تهران: نشر بنیاد بعثت.
کاشفی سبزواری، حسین بن علی. (1369ش). مواهب علیه. تهران: نشر سازمان چاپ و انتشارات اقبال.
کریم‌پور قراملکی، علی. (1403ش). سیمای روح در قران کریم. قم: نشر ادباء.
_____________. (1402ش). «مبانی حیات طیبه از منظر قرآن». مجلۀ تفسیرپژوهی، شمارۀ 20، صص282-306.
____________. (1395ش). درسنامۀ توحید و شرک از منظر قرآن و حدیث. قم: نشر ادباء.
مجلسی، محمدباقر. (1423ق). زاد المعاد. بیروت: نشر موسسه الاعلمی للمطبوعات.
___________. (1403ق). بحارالأنوار. بیروت: الوفاء.
مصباحی جمشید، پرستو. (1402). «حیات و ممات انسان معاصر در تلاقی دین و تکنولوژی (با تکیه بر زمینه‌سازی ظهور).» نشریۀ انتظار موعود، ش82، صص 79-107؛ 174.
مطهری، مرتضی. (1384ش). مجموعه آثار. تهران: صدرا.
_________. (1367ش). انسان کامل. تهران: نشر صدرا.
مغنیه، محمدجواد (1424 ق). الکاشف فی تفسیر القرآن. قم: نشر دارالکتاب الاسلامی.
مکارم شیرازى، ناصر. (1374). تفسیر نمونه. تهران: دارالکتب الإسلامیة.
فضل‌الله، سید محمد حسین. (1419ق). من وحی القرآن. بیروت: دار الملاک للطباعة و النشر.
ناصری، ذوالفقار. (1397). «معنای زندگی در حیات دینی و حیات سکولار (نقد دیدگاه ریچارد تیلور)». نشریۀ تأملات فلسفی، ش21، صص 201-227.
نیازی، محمد. (1403). «نگاهی به آیات و روایات؛ بررسی آثار خدامحوری بر رفتارهای فردی». مجلۀ آفاق علوم انسانی، شمارۀ 90، صص 61-55.