مطالعۀ تطبیقی روایات تفسیری فریقین در تفسیر آیۀ ظهور فساد (آیۀ 41 سورۀ روم)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه حضرت معصومه(س)

2 مجتمع آموزش عالی بنت الهدی، جامعه المصطفی العالمیه

چکیده

این پژوهش به مطالعۀ تطبیقی روایات تفسیری به‌کار رفته در تفاسیر اهل سنت و شیعه ذیل آیۀ 41 سورۀ روم می‌پردازد. با توجه به فقدان پژوهش جامعی درزمینۀ بررسی تطبیقی روایات تفسیری ذیل آیۀ مذکور ضرورت انجام این مطالعه مشخص می‌شود. پژوهش حاضر با روش توصیفی- تحلیلی و رویکرد تطبیقی به دسته بندی روایات تفسیری فریقین پرداخته‌است و گونه‌های مختلف روایات را در محورهای «بر» و «بحر»، «فساد»، غایت تربیتی آیه و رویکردهای تاریخی- سیاسی و مهدوی تحلیل کرده‌است. یافته‌های پژوهش نشان داد که روایات تفسیری به‌کار رفته در تفاسیر فریقین علاوه بر اشتراکات در بعضی از مفاهیم دارای تفاوت‌های ناشی از اختلاف در مبانی معرفتی و کلامی مفسران است. روایات نقل‌شده در تفاسیر اهل سنت بیشتر به تبیین‌های اخلاقی، اجتماعی و پیامدهای طبیعی و اقتصادی گناهان اشاره دارند اما مفسران شیعه بیشتر از روایاتی بهره برده‌اند که علاوه بر این معانی، مفهوم «فساد» را با مسألۀ امامت، غیبت و انتظار برای ظهور منجی پیوند زده‌اند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


قرآن کریم.
ابن منظور، محمد بن مکرم. (بی‌تا). لسان العرب. چاپ اول، بیروت: دار الفکر للطباعة و النشر و التوزیع.
ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد. (1419 ق). تفسیر القرآن العظیم. چاپ سوم، ریاض: مکتبة نزار مصطفی الباز.
ابن‌بابویه، محمد بن علی. (1395 ق). کمال الدین و تمام النعمة. تهران: دار الکتب الإسلامیة.
پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.مرکز فرهنگ و معارف قرآن. (1383 ش). قم: مؤسسه بوستان کتاب (مرکز چاپ و نشر دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم).
ثعلبی، احمد بن محمد. (1422 ق). الکشف و البیان المعروف تفسیر الثعلبی. چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
حاکم جشمی، محسن بن محمد. (1440 ق). التهذیب فی التفسیر. چاپ اول، قاهره: دار الکتاب المصری.
راغب‌اصفهانی، حسین بن محمد. (1412 ق). مفردات ألفاظ القرآن. چاپ اول، بیروت: دار الشامیة.
زمخشری، محمود بن عمر. (1407 ق). الکشاف. بیروت: دار الکتاب العربی.
سمرقندی، نصر بن محمد. (1416 ق). تفسیر السمرقندی. چاپ اول، بیروت: دار الفکر.
سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌‌بکر. (1404 ق). الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور. چاپ اول. قم: مکتبة آیة الله العظمی المرعشی النجفی (ره).
شوکانی، محمد. (1414 ق). فتح القدیر. چاپ اول. دمشق: دار ابن کثیر.
شهرستانی، محمد بن عبدالکریم. (1415 ق). الملل و النحل. بیروت: دار المعرفة.
صبحی، صالح. (1407 ق). نهج البلاغة. قم: مؤسسة دار الهجرة.
طبرسی، فضل بن حسن. (1408 ق). مجمع البیان. چاپ دوم، بیروت: دار المعرفة.
طبری، محمد بن جریر. (1422 ق). جامع البیان عن تاویل آی القرآن. چاپ اول، قاهره: هجر.
طریحی، فخرالدین بن محمد. (1375 ش). مجمع البحرین. چاپ سوم، تهران: مکتبة المرتضویة.
طوسی، محمد بن حسن. (بی‌تا). التبیان فی تفسیر القرآن. چاپ اول، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
عمر، احمد مختار. (1429 ق). معجم اللغة العربیة المعاصرة. چاپ اول، قاهره: عالم الکتب.
فخررازی، محمد بن عمر. (1420 ق). التفسیر الکبیر. چاپ سوم، بیروت: دار إحیاء التراث العربی.
فراهیدی، خلیل بن احمد. (1409 ق). العین. چاپ دوم، قم: مؤسسة دار الهجرة.
قرشی، علی اکبر. (1371 ش). قاموس قرآن. چاپ ششم، تهران: دار الکتب الإسلامیة.
قمی، علی بن ابراهیم. (1404 ق). تفسیر القمی. چاپ سوم، قم: دار الکتاب. 
کاشانی، فتح الله بن شکرالله. (1336 ش). تفسیر کبیر منهج الصادقین فی إلزام المخالفین. چاپ اول، تهران: کتابفروشی و چاپخانه محمدحسن علمی.
کاشانی، فتح‌‎الله بن شکرالله. (1381 ش). زبدة التفاسیر. چاپ اول، قم: مؤسسة المعارف الإسلامیة.
ماتریدی، محمد بن محمد. (1426 ق). تأویلات أهل السنة. چاپ اول، بیروت: دار الکتب العلمیة.
مرتضی زبیدی، محمد بن محد. (1414 ق). تاج العروس من جواهر القاموس. چاپ اول، بیروت: دارالفکر.
معلوف، لویس. (1371 ش). المنجد فی اللغه. چاپ سوم، قم: اسماعیلیان.
هاشمی‌رفسنجانی، اکبر. (1379 ش). فرهنگ قرآن: کلید راهیابی به موضوعات و مفاهیم قرآن کریم. قم: دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم. مرکز انتشارات.
موسی زهی، شکریه و بختیاری، شهین و مرادی، پروانه و مرادی، سمینه. (1400 ش). «ظهور فساد و تاثیر آن بر عالم و انسان از دیدگاه قرآن و حدیث». اولین کنفرانس بین‌المللی مطالعات میان رشته‌ای علوم بهداشتی، روانشناسی، مدیریت و علوم تربیتی.
نکویی، صدیقه و امین ناجی، محمد هادی و سعدی، محمد جواد. (1394 ش). «بررسی تفسیری « ظَهَرَ الْفَسَادُ فِی الْبَرِّ وَ الْبَحْرِ»». مجله مطالعات تفسیری. سال ششم، شماره22. ص 116- 105.