ارتباط ذیل آیات با محتوای جملات در آیات سوره‌ آل عمران

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار دانشگاه شهیدمدنی آذربایجان

2 کارشناس ارشد علوم قرآن و حدیث

چکیده

قرآن کریم، برترین و آخرین پیام خدا و ارزشمندترین گوهر گرانبهایی است که با بلیغ‌ترین آداب سخن، مفاهیم و معارف الهی را در اختیار ما قرار می‌دهد. در آیات قرآن، آن چنان ارتباط و تناسبی وجود دارد که تألیف کلام همچون ساختمان محکمی درآمده و زیبایی یک پیکره و یک تابلوی بسیار ممتاز و بی‌نظیری را به خود گرفته استکه در تناسب آیات، ضروری است. باید پذیرفت که در بین یک مجموعه‌ آیات که در موضوع واحدی وارد شده‌اند، باید نوعی ارتباط و قدر مشترکی باشد، به اعتبار این که دارای هدف واحد و قدر جامع و مشترک واحد بوده و جمعاً یک کلام محسوب می‌شوند که برای ایفای هدف واحدی نازل گشته‌اند.
رابطه‌ بین صدر و ذیل آیات نیز از ضروریات محاوره عرفی است و گرنه کلام و سخن از سخن و کلامی که دارای هدف واحد و جامع باشد، خارج گشته؛ بلکه لازم می‌آید که حکیم مطلق در بین امور بی‌ربط و بدون مناسبت، جمع نموده باشد و این از حکیم مطلق محال است. بنابراین، تناسب بین محتوای آیات و ذیل آن، امری عقلی است؛ بلکه همان ارتباط و تناسب لفظی و معنوی است که شأن آیات و مقام بلاغت و فصاحت آن‌ها را بالا برده و تکمیل می‌نماید و زیبایی و حسن یک آیه، در همین تناسب و ترابط لازم در فواصل آیات نهفته است.
دربررسی سوره آل عمران به برخی از این تناسب‌ها برمی‌خوریم که از جمله آن‌هاست: ارتباط ذکر اسمای الهی در آخر آیات با محتوای آن،ضمانت اجرایی حکم مطرح شده در صدر آیه،علت بیان حکم و فایده حکم که در ابتدای آیه مطرح شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

The Relationship between Sections above and below Sentences in Some Verses of Surah Al 'Imran

نویسندگان [English]

  • Karim Alimohammadi 1
  • Somayyeh Mirzaee 2
1 Assistant Professor of Azarbaijan Shahid Madani University
2 A Master of Arts in Quranic Sciences and Hadith
چکیده [English]

The Quran is the best and the last word of God and the most precious jewel that puts at our disposal concepts and teachings of God through the most eloquent speech practices. It is essential for the verses of the Quran to be of such a strong relation and proportion that written words become very distinctive and unique beauty of a body and a very remarkable tableau like a strong structure. It ought to be admitted that there could be a kind of relationship and a common ground among a series of verses that have been entered on a single issue, the validity of which is of a single purpose and value of the common units that is considered to belong to one discourse that has been revealed to play a single goal. It is necessary in common dialogue to have a relation between sections above and below verses of the Quran, or else the discourse and the words may be removed from the single and comprehensive purpose; but such a claim, that it is necessary for the Absolute Wise (Hakime Motlagh) gather His wisdom among apparently irrelevant and inappropriate issues, is impossible to occur from the Absolute Wise (Hakime Motlagh). Thus, it is rational to have a balance between the content and the following of the verses. But the relevance and appropriateness of the literal and spiritual revelations raises and completes the dignity and eloquence of these verses, and the beauty of a verse lies in the same proportion and relation between the verses. We may, for instance, observe some of these proportions while examining Surah Al 'Imran: the relation between Divine Names mentioned at the end of verses and the content of the proposed rule is enforced by the top of the verse, and the reason for stating such a decree and its benefits that are stated at the beginning of the sentence.

کلیدواژه‌ها [English]

  • the proportion inside verses
  • reason
  • guarantee
  • the benefits of the decree
  • the Divine Names

ـ قرآن کریم؛ ترجمه تفسیر المیزان.

ـ نهج البلاغه؛ ترجمه دکتر سیدجعفرشهیدی.

ـ آلوسی بغدادی، محمود: روح المعانی فی تفسیرالقرآن العظیم و السبع المثانی؛ بیروت؛ مؤسسه دارالفکر بیروت، چاپ اول، (1423ق).

ـ ابن کثیر دمشقی، اسماعیل بن عمرو: تفسیرالقرآن العظیم؛ بیروت؛ دارالکتب العلمیة، چاپ اول، (1419ق).

ـ ابن عاشور، محمدبن طاهر: التحریر والتنویر،بیروت؛موسسه التاریخ،چاپ اول،بی تا.

ـ ابن عربی، ابوعبدالله محی الدین محمد: تفسیر ابن عربی؛ بیروت؛ دار احیاء التراث العربی؛ چاپ اول، (1422ق).

ـ ابن منظور، محمد بن مکرم: لسان الغیب؛ بیروت؛ دار صادر، چاپ سوم، (1414ق).

ـ ایازی، محمدعلی: چهره پیوستهقرآن؛ تهران؛ هستی نما، (1380ش).

ـ بحرانی، سید‌هاشم: البرهان فی تفسیرالقرآن؛ قم؛ مؤسسه دار المجتبی ـ المطبوعات ایران، (1428ق).

ـ بستانی، فراد افرم، رضا مهیار: فرهنگ ابجدی؛ تهران؛ انتشارات اسلامی، چاپ دوم، (1375ش).

ـ بغوی، حسین بن مسعود: معالم التنزیل؛ بیروت؛ دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، (1420ق).

ـ ثعلبی نیشابوری، ابواسحاق احمد بن ابراهیم: الکشف والبیان عن تفسیرالقرآن؛ بیروت؛ دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، (1422ق).

ـ جوادی آملی، عبدالله: قرآن در قرآن؛ قم؛ مرکز نشر اسراء، چاپ دوم، (1380ش).

ـ جوادی آملی، عبدالله: تفسیر تسنیم؛ قم؛ مرکز نشر اسراء، (1379ش).

ـ حسینی زبیدی، محمد مرتضی: تاج العروس مِن جواهرالقاموس؛ بیروت؛ دارالفکر، چاپ اول، (1414ق).

ـ حقی بروسوی، اسماعیل: تفسیر روح البیان؛ بیروت؛ دارالفکر بیروت، بی تا.

ـ ابوالفتوح رازی، حسین بن علی: روض الجنان والروح الجنان فی تفسیرالقرآن؛ مشهد؛ بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، (1408ق).

راغب اصفهانی،حسین،المفردات فی غریب القرآن،مصر؛مطبعه المیمنیه،(1324ق).

ـ زرکشی، بدرالدین: البرهان فی علوم القرآن؛ بیروت؛ دارالفکر بیروت، (1988م).

ـ زمخشری، محمود: الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل؛ بیروت؛ دار الکتب العربی، چاپ سوم، (1407ق).

ـ سید بن قطب، ابن ابراهیم شاذلی: فی ظلال القرآن؛ بیروت ـ قاهره؛ دارالشروق، چاپ هفدهم، (1412ق).

ـ سیوطی، جلال الدین: الإتقان فی علوم القرآن، بیروت؛ دارالمعرفة، چاپ چهارم، (1398ق).

ـ صبحی، صالح: مباحث فی علوم القرآن؛ قم؛ منشورات الرضی، چاپ پنجم، (1372ش).

ـ صدوق، محمد بن علی ابن بابویه: خصال، ترجمه مدرس گیلانی؛ تهران، سازمان چاپ و انتشارات جاویدان، چاپ اول، (1362ش).

ـ صدوق، محمد بن علی ابن بابویه: عیون اخبار الرضا؛ تهران؛ نشر جهان، چاپ اول، (1378ق).

ـ صدوق، محمد بن علی ابن بابویه: معانی الإخبار؛ قم؛ دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسان حوزه علمیه قم، چپ اول، (1403ق).

ـ طباطبایی، سید محمد حسین: المیزان فی تفسیرالقرآن؛ قم؛ دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، (1417ق).

ـ طباطبایی، سید محمد حسین: المیزان فی تفسیر القرآن؛ ترجمه سید محمد باقرموسوی همدانی؛ دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، چاپ پنجم، (1374ش).

ـ طبرسی، فضل بن حسن: مجمع البیان فی تفسیرالقرآن؛ تهران؛ انتشارات ناصر خسرو، چاپ سوم، (1372ش).

ـ طبرسی، فضل بن حسن: مجمع البیان فی تفسیرالقرآن؛ ترجمه مترجمان؛ تهران؛ انتشارات فراهانی، چاپ اول، (1360ش).

ـ طبری، ابو جعفر: جامع البیان فی تفسیرالقرآن؛ بیروت؛ دارالمعرفة، چاپ اول، (1412ق).

ـ طوسی، محمد بن حسن: امالی؛ قم؛ دارالثقافة، چاپ اول، (1414ق).

ـ طیّب، سید عبدالحسین: اطیب البیان فی تفسیر القرآن؛ تهران؛ انتشارات اسلام، چاپ دوم، (1378ش).

ـ عروسی حویزی، عبد علی بن جمعه: تفسیر نورالثقلین؛ قم؛ انتشارات اسماعیلیان، چاپ چهارم، (1415ق).

ـ عیّاشی، محمد بن مسعود: تفسیر العیاشی؛ تهران؛ المکتبة العلمیة الإسلامیة، بی تا.

ـ فخرالدین رازی، ابوعبدالله محمد بن عمر: مفاتیح الغیب؛ بیروت؛ دار احیاء التراث العربی بیروت، چاپ سوم، (1420ق).

ـ قرائتی، محسن: تفسیر نور؛ تهران؛ مرکز فرهنگی درس‌هایی از قرآن، چاپ یازدهم، (1383ش).

ـ قرشی، سید علی اکبر: تفسیر احسن الحدیث؛ تهران؛ بنیاد بعثت، چاپ سوم، (1377ش).

ـ کلینی، محمد بن‌یعقوب: الکافی؛ تهران؛ دارالکتب الإسلامی، چاپ چهارم، (1407ق).

ـ مجلسی، محمد باقر بن محمد محمد تقی: بحارالأنور؛ بیروت؛ دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، (1403ق).

ـ مصباح، محمد تقی: قرآن شناسی؛ قم؛ مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره)، (1376)ش.

ـ مصطفوی، حسن: التحقیق فی کلمات القرآن الکریم؛ تهران؛ بنگاه ترجمه و نشر کتاب، (1360ش).

ـ معرفت، محمد‌هادی: تناسب آیات؛ ترجمه مولایی نیا همدانی؛ قم؛ بنیاد معارف اسلامی، (1373ش).

ـ مکارم شیرازی، ناصر: تفسیر نمونه؛ تهران؛ دار الکتب الإسلامیه، چاپ اول، (1374ش).

ـ‌هاشمی رفسنجانی، علی اکبر: تفسیر راهنما؛ قم؛ مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه‌ قم، چاپ دوم، (1377ش).